Slide background
Genel Bilgi

Genel Bilgi

TARİHÇE

Mersin Üniversitesi, Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya Anabilim Dalı Dr. Gürbüz POLAT’ın Ağustos 1998’de Yardımcı Doçent olarak göreve başlaması ile kurulmuştur. Biyokimya Laboratuvarı 14 Mart 1999 tarihinde Tıp Fakültesi Hastanesinin açılmasıyla birlikte rutin klinik biyokimya testleri yapmak üzere hizmete girmiştir. Araştırma laboratuvarı ise aynı tarihlerde Yenişehir yerleşkesinde yeralan Tıp Fakültesi dekanlık binasında kurulmuştur. 

Laboratuvar yapılanmasına 2003 yılında HPLC, 2005 yılında Flow sitometri, Atomik absorbsyon spektrofotometresi, Moleküler tanı ve HLA laboratuvarları eklenmiştir. 

Anabilim dalımızda tıpta uzmanlık ve lisansüstü diğer eğitimler (y.lisans ve doktora) verilmektedir. Bugüne kadar 14 tıbbi biyokimya uzmanı, 5 doktora ve 6 yüksek lisans öğrencisi mezun olmuştur. 

1999-2000 eğitim-öğretim yılından bu yana tıp fakültesi klinik öncesi dönemlere biyokimya ve klinik biyokimya dersleri verilmektedir. 

 

BİYOKİMYA NEDİR VE GENEL UYGULAMA ALANLARI NELERDİR? 

Canlıların yapısındaki kimyasal molekül ve bileşiklerin yapılarını, bu yapıların  tepkimelerini, metabolizmayı ve yaşamın temeli olan süreçleri inceleyen bilim dalıdır. Biyokimya alanında yapılan araştırmalar, canlıların da su, taş, toprak gibi cansız varlıklarla benzer şekilde karbon, oksijen, azot ve hidro­jen elementleri gibi maddelerden oluştuğunu göstermiştir. Bitki, hay­van ve insanın canlı olması, hücrele­rinde gerçekleşen özel kimyasal tepkimelerin sonucudur. Kasların kasılıp gevşemesinden besinlerin sindirilmesine, bir tohumdan yeni bitkinin gelişmesinden kalıtsal özelliklerin yeni canlıya aktarılmasına varın­caya kadar bütün yaşam süreçleri biyokimya­sal tepkimelere dayanır. Canlının yapısındaki elementlerin birbiriyle birleşmesi ya da etkileşmesi bütün kimyasal tepkimeler için geçerli olan temel yasalar çerçevesinde gerçekleşir.  Canlı hücredeki biyokimyasal tepkimeler cansız ortamdaki kimyasal tepkimelerden oldukça farklıdır. Bu farklılık enzim denen biyokimyasal maddelerin varlığından kaynaklanır. Enzimler tepkimeleri hızlandıran katalizörlerdir. Olağan koşullarda gerçekleşmesi olanaksız gözüken birçok tepkime, enzimler sayesinde canlı hücrede gerçekleşebilir. Bütün biyokimyasal süreçler enzimlerce denetlendiğinden, basit yapılı bitkiler ya da hayvanlar ve tek hücreli canlılarda bile yüzlerce enzim bulunmaktadır.

Temel yapı elementleri olan karbon, oksijen, hidrojen ve azot  başta olmak üzere birçok element büyük ve karmaşık moleküller halinde birleşerek organik bileşikleri oluşturmaktadır. Canlı hücrede dört temel grupta toplanan makromolekül dediğimiz yapılar oluşur: proteinler, karbohidratlar, yağlar ve nükleik asitler. Proteinlerin bir bölümü yapısaldır ve bunlar kas, kemik, diş, kıl, saç gibi dokular başta olmak üzere bir çok dokuda bulunmaktadır. Enzimler  biyokimyasal tepkimelerde görev almalarından dolayı işlevsel protein olarak sınıflandırılır. Karbohidratlar ve yağlar canlının temel enerji kaynaklarıdır. DNA ve RNA gibi nükleik asitler ise protein sentezini belirlemeleriyle hücre etkinliklerini düzenlerler.  Canlı türünün her türlü karakterinin nesiller boyu kalıtımından sorumludurlar. 


Biyokimyanın Uygulama Alanları

Biyokimyanın temeli laboratuvar çalışmaları­na dayanır. Bu nedenle biyokimyacılar çok gelişmiş laboratuvar tekniklerinden ve aygıt­larından yararlanırlar. Örneğin dokulardaki bütün kimyasal maddeleri saptamada kullanılan spektrofotometre ve kromatograf gibi özel aygıt­lar biyokimyanın temel araçlarıdır. Canlı hücrelerin özel çözeltilere ya da pelte kıvamındaki özel besi ortamlarına ekilmesine dayanan doku kültürü de biyokimyanın en önemli teknikle­rinden biridir. Aynı zamanda biyokimya, moleküler biyoloji ile sıkı bir ilişki içerisindedir. 

Biyokimya tıp, veterinerlik, tarım ve çeşitli endüstri alanlarında bilgi ve yöntem bakımından genişçe kullanılmaktadır. Tıp ve veterinerlikte vücut sıvılarının bileşimlerindeki değişiklikleri inceleyerek tanıya yardımcı olur. Tarımsal alanda biyokimya, tohum islahı, bitki hastalıkları, yemlerde besin oranları gibi işlerle uğraşır. İlaç üretiminde biyokimyanın rolü büyüktür. Yeni ilaçlann ve aşıların insan vücudundaki etkilerini araştırarak farmakolojiye yardımcı olan biyokimya günlük yaşamın birçok ala­nında önemli rol oynar. Yiyeceklerdeki katkı maddelerinin, tarımda kullanılacak gübrele­rin ve içme sularını arıtmak için katılan kimyasal maddelerin önce biyokimya yön­temleriyle sınanması gerekir. Radyasyonun canlı dokular üzerindeki et­kilerini incelemek için de gene biyokimya tekniklerinden ve aygıtlarından yararlanılır. 

 

KLİNİK BİYOKİMYA UZMANI KİMDİR, NE YAPAR?

Klinik (Tıbbi) biyokimya insan sağlığı ve hastalıklarda biyokimyasal mekanizmalar ve anormalliklerin incelenmesi ve ölçümüyle ilgilenen bir tıp dalıdır. Klinikbiyokimya uzmanı, hastane biyokimya laboratuvarlarının çalışmasında ve yönetimi alanında yetişmekte ve bunların kullanımının her yönüyle bir danışmanı olarak görev yapmaktadır. Akademik bir biyokimya uzmanı olarak, biyokimyayı ilgilendiren araştırma programlarını geliştirmekte ve bütünleştirmekte, klinik uygulamalı biyokimyanın bir eğiticisi olarak aktif rol oynamaktadır.

Özellikle teknolojinin hızla ilerlediği tıbbi biyokimya gibi alanlar başta olmak üzere tıbbın tüm uzmanlıklarında, formal eğitim tamamlandığında geniş bir farkındalık yaratmak yeterli olmamaktadır.  Uygulama yılları boyunca majör değişikliklerin olması kaçınılmazdır ve uzmanlık eğitimi dönemi yaşam boyu öğrenme becerilerini kazanma dönemidir. Eğitim programının tamamlanmasıyla hekimler klinik biyokimyada konsültan yetkisi almaktadırlar. Bir uzmanın genel özellikleri etiğe uygun ve etkin hasta bakımı için tanı ve tedavi becerileri göstermek, klinik pratikle ilgili bilgi almak ve uygulamak, hasta bakımı, eğitim ve hukuki görüşlerle etkin konsültasyon hizmeti vermek olmalıdır.

Klinik biyokimya uzmanı patofizyoloji eğitimi almaktadır. Bu eğitim normal ve anormal biyokimya ve fizyoloji bilgisi kazanma ve bu bilgiyi insan sağlığı ve hastalıklarını anlamada uygulama amacıyla alınmaktadır. Bu eğitim moleküler mekanizmalar, moleküler tanı, beslenme ilkeleri, metabolizma ve hastalıkları, farmakokinetiği kapsamaktadır.

Konsültasyon klinik biyokimya uzmanının bilgisinden yararlanma ve laboratuvar sonuçlarının hasta yararına kullanılması için gereklidir. Klinik biyokimya uzmanı hasta öyküsü ve fiziksel bulgularını laboratuvar sonuçlarıyla birleştirir ve ayırıcı tanı ve tedavi seçimi ya da izleminde gerekli olması halinde ileri incelemeler planlar. Bunları yazacağı biyokimya konsültasyon raporuna dahil eder. 

Laboratuvar testlerinin ilk elden yorumunu daima klinik biyokimya uzmanı yapmaktadır. Uzman biyokimyasal analizlerin prensiplerini ve sınırlamalarını bilir ve bu değerlendirmelerini laboratuvar sonuçlarının yorumlanmasında kullanır. Uzman bu yorumu yapabilmek için istatistik bilgisi, referans aralık değerlerini saptama yöntemleri, normal kavramı ve test sonuçlarını etkileyen interferanslar konusunda uygulamalı eğitim almaktadır.

Klinik biyokimya uzmanı klinik biyokimya laboratuvarlarında kullanılan genel ve özel teknik analizlerin bilgisini bu analizlerin performansını değerlendirmede kullanmaktadır. Bu bilgi test prosedürlerinin prensipleri ve sınırlamalarını kapsamaktadır.

Klinik biyokimya laboratuvarlarında manuel ve otomatize test yöntemleri ve sistemleri kullanılmaktadır. Uzman manuel ve otomatize analitik sistemlerin testlere ait kesinlik, doğruluk ve doğrusallık, sistem sınırlılıkları ve bakım gereksinimlerine ilişkin bilgiler çerçevesinde çalışma prensiplerini bilmektedir.  

Yukarıda evrensel Klinik Biyokimya uzmanlık eğitimini esas alan bir klinik biyokimya uzmanının temel nitelikleri yer almaktadır. Ülkemizde de evrensel değerlere dayanarak klinik biyokimya uzmanlığı eğitimi verme uğraşısı veren kurumlar bu ölçüde yetişmiş nitelikli klinik biyokimya uzmanlarının laboratuvar tıbbı içindeki yerini şu şekilde tanımlamaktadırlar:

Klinik biyokimya uzmanı, sağlık ve hastalıktaki biyokimyasal mekanizmaları, hastalıkların önlenmesi, tanı, ayırıcı tanı, prognoz ve tedavinin izlenmesinde; çeşitli vücut materyellerinin, çeşitli kimyasal ve moleküler biyolojik yöntemler ve fonksiyon testleri aracılığı ile incelenmesini, test seçimini, uygulamasını, sonuçların yorumunu, klinik konsültasyonunu yapan tıp alanından kişidir.  Uzman laboratuvar testlerinin analiz öncesi, analiz ve analiz sonrası aşamalarına ilişkin bilgi ve beceri, laboratuvar verileri ve klinik bilgiyi yorumlama, konsültanlık yapma, laboratuvar yönetme, bilgi teknolojilerini kullanma, yeni araştırma protokolleri geliştirme, araştırma verilerini yorumlama ve eğitim becerilerine sahiptir.

Klinik Biyokimya Uzmanı analiz öncesi faktörleri dikkate alarak örneklerin en uygun şekilde alınmasını sağlar.  Analiz sırasında kullanılan sistem, yöntem, araç ve gereçten oluşabilecek olan hata kaynaklarını izler ve bu aşamadaki sorunları giderir.  Analitik evredeki hataların saptanabilmesine yönelik kalite kontrol programlarının uygulanması ve değerlendirilmesini yapar. Olası hatalı, uyumsuz sonuçlarda işlemin tekrarlanması ve gerekirse yeni örnek alınması kararını verir. Laboratuvar sonuçlarını hastanın yaşı, cinsiyeti, ön tanısı, daha önceki değerleri, uygulanan medikal işlemler ve testlerin birbirleri ile ilişkilerini dikkate aldıktan sonra, yorumları da içerebilecek şekilde düzenlenen raporu imzalar.